Μήνας: Νοέμβριος 2007

«Τις ριγάνες, κυρία, τις ριγάνες…»

Συντάκτης: – 30/11/2007

Άγριοι τόποι, σκληροί άνθρωποι. Ψηλά βουνά, θυμαρίσια, γεμάτα φτώχεια. Περήφανα, σε μια παλιά απομόνωση κρατώντας ήθη και έθιμα που μόνο στις σελίδες του Καπετάν Μιχάλη συναντά κάποιος, στέκουν χωριά όπως τα Ζωνιανά, τα Λιβάδια, τα Ανώγεια ή η Ασή Γωνιά.

Εκεί δεν υπάρχουν άτομα. Εκεί δεν ρωτάνε ποιος είσαι αλλά ποιανού παιδί κι εγγόνι είσαι. Εκεί μαθαίνουν από τη γέννησή τους ότι πάνω απ’ όλα είναι η οικογένεια (η εκτεταμένη, δηλαδή το σόι) και το χωριό. Αιώνες τους έμαθαν ότι μόνο έτσι μπορούν να επιβιώσουν. Ενωμένοι, λιγομίλητοι, κρυψίνοες αλλά την ίδια στιγμή φιλόξενοι.

Είναι μια κοινωνία του φιλότιμου.

Εκεί δεν κρύβεσαι, όλοι ξέρουν τι κάνεις και ποιος είσαι και η μεγαλύτερη τιμωρία είναι η αποδοκιμασία του χωριού.

Είναι η ορεινή Ελλάδα που οι περισσότεροι από μας κουβαλάμε μέσα μας. Γιοι ή εγγονοί βοσκών είναι οι περισσότεροι Έλληνες κι ας ψάχνουν εναγωνίως να βρουν κάποιον πρόγονο που να δικαιολογεί μια κάποιαν «αστική» προέλευση.

Είναι η ορεινή Ελλάδα που περιέγραψε ο Γκατζογιάννης στην Ελένη του. Εκείνη που αιώνες την έμαθαν να μην εμπιστεύεται ένστολους φύλακες του νόμου και της τάξης, που προτιμά να κλείνει μόνη της τους λογαριασμούς της.

Μετά το 1980 η απόσταση μεταξύ αυτών των χωριών και της πόλης του Ρεθύμνου μεγάλωσε απότομα καθώς εκείνη ξέφευγε γρήγορα από τη φτώχεια πλουτίζοντας από τον τουρισμό και το Πανεπιστήμιο. Στην πορεία προς την ανάπτυξη κάποιοι δεν μπόρεσαν να ακολουθήσουν.

Ιδού λοιπόν το μίγμα των Ζωνιανών: δεκαετίες υστέρησης και αποκλεισμού που διαμόρφωσαν κλειστές, προνεωτερικές ταυτότητες, άφθονο μαύρο χρήμα που συμβαδίζει με μιαν εξίσου εντυπωσιακή πολιτισμική υστέρηση (μαζεράτι παρκαρισμένη στη στάνη), αδιαφορία για την εκπαίδευση αλλά ταυτόχρονη εντυπωσιακά λειτουργική ενσωμάτωση της πλέον σύγχρονης τεχνολογίας (πχ στις καλλιέργειες του χασίς, στις μεθόδους διακίνησης κλπ).

Μέσα στο ίδιο χωριό συνυπάρχουν ο πλούτος όσων ασκούν παράνομες δραστηριότητες και η φτώχεια όσων βόσκουν πρόβατα μονίμως χρεωμένοι στις τράπεζες. Τι τους κρατά όμως ενωμένους; Τι κρατά τα στόματα κλειστά;

Όλοι ξέρουν ότι το Κράτος αργά ή γρήγορα θα φύγει ενώ ο συγχωριανός θα είναι εκεί όπως και το μίσος και η βεντέτα. Τώρα μετρούν ήρεμα τις χάντρες του κομπολογιού περιμένοντας να περάσει η «μπόρα».

Όμως η καταστροφή του κόσμου τους έχει ήδη ξεκινήσει όχι γιατί «αλώθηκε το άβατο» αλλά γιατί αρχίζουν πια τα δικά τους παιδιά να κάνουν χρήση ναρκωτικών ουσιών. Γιατί τους πνίγει πια η δική τους «επιτυχία». Γιατί μέσα σε λίγες μέρες έγιναν η ντροπή της Κρήτης. Πώς θα απαντήσουν σ’ αυτό;

Με τις επιθέσεις που δέχονται μάλλον θα κλειστούν ακόμα περισσότερο στον εαυτό τους. Γι’ αυτό αν και η καταστολή είναι αναγκαία για την αποκατάσταση του κρατικού κύρους τελικά θα επιδεινώσει την κατάσταση, ειδικά αν πάρει σκληρή και γενικευμένη μορφή.

Επειδή μάλιστα η άσκηση ολοκληρωμένων πολιτικών ανάπτυξης ώστε να αλλάξει η κατάσταση στοιχίζει πολύ σε χρήμα και χρόνο, το πιθανότερο είναι ότι δεν θα γίνει τίποτα. Όπως συμβαίνει και στις σύγχρονες πόλεις, είναι συμφέρουσα η ύπαρξη «νησίδων παρανομίας» υπό την προϋπόθεση ότι δεν αμφισβητούν την εικόνα ισχύος του κράτους.

Αυτό τον «χρυσό κανόνα» παραβίασαν στα Ζωνιανά και γι’ αυτό έγινε ότι έγινε. Τώρα που τον έμαθαν, είναι μάλλον δύσκολο να επαναλάβουν το ίδιο λάθος.

 

Ο Γιώργος Ξ. Καλαντζής διδάσκει στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Κρήτης

 

* Απάντηση μαθητή του δημοτικού σχολείου των Ζωνιανών σε ερώτηση της δασκάλας του αν ξέρει τι ψάχνουν να βρουν τα ελικόπτερα της αστυνομίας πάνω από το χωριό του

Δημοσίευση στον Ελεύθερο Τύπο:  Τις ριγάνες κυρία τις ριγάνες (31 Νοεμβρίου 2007)

Ο βοσκός δεν πρόκειται να γυρίσει στα πρόβατά του

Συντάκτης: – 27/11/2007

Στον δημόσιο διάλογο έρχεται η στιγμή που ορισμένα πράγματα πρέπει να λέγονται με τον κυνισμό που διακρίνει όσους θέλουν να είναι αποτελεσματικοί, όχι απλώς αρεστοί ή λεξιλάγνοι περιηγητές σε φανταστικές χώρες.

            Αν η ελληνική Πολιτεία δεν αντιμετωπίσει αποτελεσματικά την κατάσταση στα Ζωνιανά σήμερα, τότε στα επόμενα 10 χρόνια θα έχει ελάχιστες ελπίδες να το πράξει όπως, αντίστροφα, πριν από 10 χρόνια ήταν πολύ ευκολότερο να το επιτύχει.

Ο δρόμος της άγριας και συνεχούς καταστολής είναι μια αδιέξοδη επιλογή γιατί δεν έχει βάθος χρόνου, αντιμετωπίζει τα αποτελέσματα όχι τα αίτια και δημιουργεί αντισυσπειρώσεις. Σε λίγο θα δούμε και συνθήματα στους τοίχους των Εξαρχείων υπέρ των Ζωνιανών.

Το κύριο ερώτημα που πρέπει να απαντήσει η πολιτεία –και το μεταφέρω όπως ακριβώς το έθεσε ένας πολύπειρος γέροντας, πραγματικός Κρητικός- είναι απλό: πώς θα πείσει έναν βουνίσιο που έμαθε στο εύκολο χρήμα, να επιστρέψει στα πρόβατα;

Το ίδιο ερώτημα δεν ισχύει μόνο για την περίπτωση των Ζωνιανών αλλά και για ανάλογες περιπτώσεις εγκληματικότητας των «μπλε κολλάρων» στις πόλεις. Πώς πείθεις κάποιον που ως χθες ήταν στο περιθώριο να αφήσει το εύκολο –κι ας ξέρει ότι είναι επικίνδυνο και προσωρινό- κέρδος που του δίνει μια νέα περηφάνια, μια νέα θέση, για να γυρίσει εκεί που ήταν;

Η καπιταλιστική αντίληψη των πραγμάτων και το συνακόλουθο σύστημα αξιών είναι σαφές. Μετράς όσο μετράει η τσέπη σου.

Στην εκπομπή του Κώστα Βαξεβάνη ένας γέροντας Μυλοποταμίτης είπε: «τους άντρες τους σκοτώνουνε, δεν τους δέρνουνε».

Όταν αυτό το σύστημα αξιών της ορεινής Κρήτης συναντηθεί με το σύγχρονο καπιταλιστικό πνεύμα –που ελάχιστη σχέση έχει με εκείνο που περιέγραψε ο Βέμπερ- τότε γεννιέται ένας σύγχρονος Μινώταυρος.

Η τηλεοπτική συλλογική τιμωρία δεν οδηγεί πουθενά ενώ οι εντυπωσιακές επιχειρήσεις της Αστυνομίας είναι απαραίτητες αλλά δεν αρκούν.

Χωρίς την εκπόνηση ενός ολοκληρωμένου σχεδίου με προοπτική 15ετίας τουλάχιστον, τίποτα ουσιαστικό δεν πρόκειται να αλλάξει στον Μυλοπόταμο. Ένα τέτοιο σχέδιο πρέπει να βασίζεται σε τέσσερις άξονες:

–         την αποτροπή που συνίσταται όχι μόνο στη φυλάκιση αλλά και στην απώλεια των περιουσιών που αποκτήθηκαν από τις παράνομες δραστηριότητες

–         την καταστροφή της οικονομικής βάσης του οργανωμένου εγκλήματος

–         την εξεύρεση νέων πηγών νόμιμου πλουτισμού ώστε να υπάρξει ορατό εναλλακτικό παράδειγμα

–         την εγχάραξη νέου συστήματος αξιών στη νέα γενιά ώστε να καταστραφεί η κουλτούρα νομιμοποίησης των παράνομων δραστηριοτήτων. Πρέπει να κερδηθεί η επόμενη γενιά.

 

Μια τέτοια προσπάθεια πρέπει να έχει στον πυρήνα του σχεδιασμού της πολίτες από την συγκεκριμένη περιοχή, επιστήμονες αλλά και πολιτικούς όπως ο Ι.Κεφαλογιάννης. Αντί να λιθοβολείται, θα ήταν πολύ σοφότερο αν του ζητούσαν να διατυπώσει δημόσια τη δική του πρόταση. Η έμμεση επίθεση μάλιστα που δέχεται η νεοεκλεγείσα θυγατέρα του μόνο την αποδοκιμασία μας θα μπορούσε να συναντήσει.

            Ας το πούμε καθαρά: ο βοσκός δεν πρόκειται να γυρίσει στα πρόβατά του. Τι θα κάνουμε για να μην συνεχίσει στις «ριγάνες»;

 

Ο Γιώργος Ξ. Καλαντζής διδάσκει στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Κρήτης

Δημοσίευση στον Ελεύθερο Τύπο Ο βοσκός (27 Νοεμβρίου 2007)